నా ఇంగ్లాండ్ యాత్ర- 6

12

బ్రాడ్ ఫర్డ్

ఆ మధ్యాహ్నం బ్రాడ్‌ఫర్డ్ వెళ్లాం. ప్రపంచపు గొప్ప ఉన్నిమార్కెట్ ఆ వూరు. ఆసియా, జర్మనీ, తూర్పు యూరప్‌లకు చెందిన వివిధజాతుల ప్రజలతో ఆ పట్నం కాస్మోపాలిటన్ కేంద్రంగా రూపొందింది. వస్త్రపరిశ్రమ చుట్టూతా ఎదిగిన ఆ నగరంలో ఒకప్పటి గొప్పమిల్లులన్నీ నేడు గాలరీలుగా, మ్యూజియంలుగా, హైటెక్ పరిశ్రమకేంద్రాలుగా మారిపోయాయి.

ఆ మధ్యాహ్నమంతా నేను నగరంలోని ప్రఖ్యాతమ్యూజియం అయిన నేషనల్ మ్యూజియం ఫర్ ఫోటోగ్రఫీ, ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ చూస్తుండిపోయాను. ఆరు అంతస్థుల మ్యూజియంలో ఫోటోగ్రఫి, టి.వి, సినిమాల పరిణామాన్ని వివరించే మల్టిమీడియా ప్రదర్శనలున్నాయి. వాటితోపాటు పాపులర్ ఫోటోగ్రఫిపైన కోడక్ మ్యూజియం, ఇమాక్స్ సినిమా థియేటర్, బ్రిటిష్ టి.వి పైన ప్రత్యేకమయిన ప్రదర్శన కూడా ఉన్నాయి. వీటికితోడు 7వ తేదీనుండి 22వ తేదీ దాకా మూడవ బ్రాడ్‌ఫర్డ్ ఫిల్మ్‌ ఫెస్టివల్‌కూడా జరుగుతోంది. చాలా ఎడ్యుకేటివ్‌గా, ఇన్ఫర్మేటివ్‌గా ఉన్న మ్యూజియం అంతటితోపాటు ప్రత్యేకంగా ఎవర్గాన్ అనే ఫోటోగ్రాఫర్ ఫోటో ప్రదర్శన, ఒక ఇమాక్స్ చిత్రం నన్ను బాగా ఆకర్షించారు.

ఎవర్గాన్ (1946) అమెరికాకు చెందిన ఫోటోగ్రాఫర్, 1969లో ఫోటోగ్రఫీలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ తీసుకున్నాడు. శిల్పంలో, చిత్రలేఖనంలో, ప్రింట్‌మేకింగ్‌లో కూడా శిక్షణ పొందాడు. 70లనుండీ కెరీర్ ప్రారంభించి మొదట్లో కాపీ ఆర్టిస్ట్‌గా పనిచేశాడు. 80ల ప్రారంభంలో పొలారాయిడ్ ఎస్ఎక్స్-70 కెమేరాతో ప్రయోగాలు ప్రారంభించాడు. 1981లో నిర్వహించిన ఒక ప్రదర్శన అతన్ని పొలరాయిడ్ కార్పొరేషన్‌కి దగ్గరచేసింది. దానితో కార్పొరేషన్ అతనికి మసాచుసెట్స్‌లోని 80×40 అంగుళాల పొలారాయిడ్ మ్యూజియమ్ కెమేరాని వాడుకొనేందుకు అనుమతించింది. ఈ కెమేరా అతన్ని శక్తిమంతమయిన కళాకారుడిగా లోకానికి పరిచయం చేసింది.

మొదట అతను ఈ కెమేరాతో వర్ణచిత్రకారుల ప్రఖ్యాత వర్ణచిత్రాల్ని తిరిగి సృష్టించే ప్రయత్నంచేసాడు. అంటే ఫోటోగ్రఫిని పెయింటింగ్‌గా మార్చడమన్నమాట. ఇది ఫోటోగ్రఫిలోనూ, పెయింటింగ్‌లోనూ కూడా విప్లవాత్మకమయిన మార్పుని ఆవిష్కరించే ప్రక్రియ.

పెయింటింగ్ రినైజాన్స్ కాలంనుండి ఇంప్రెషనిజం తలెత్తేవరకూ కూడా ఫోటోగ్రఫీ చేసే పనినే చేస్తూవచ్చింది. అంటే దృశ్యప్రపంచాన్ని యథాతథంగా ఆవిష్కరించడం, జామెట్రికల్‌గా, మాథమాటికల్‌గా బయటి కొలతల్ని కాన్వాస్‌మీదకు తీసుకురావడం. కాని ఫోటోగ్రఫి ఆవిష్కరణతో చిత్రకళ స్వరూపమే మారిపోయింది. చిత్రకారుడు ఎంత కౌశల్యాన్ని ప్రదర్శించినా ఫోటోగ్రఫిలోని స్పష్టతని తీసుకురాలేడు. అందువల్ల చిత్రకళ ప్రయోజనం కూడా మారిపోయింది. అది బాహ్యప్రపంచాన్ని చిత్రించడం మాని అంతరంగిక ప్రపంచాన్ని చిత్రించడం మొదలుపెట్టింది. అంటే ఒక పువ్వునో, పండునో చిత్రిస్తే అది ఒట్టిపువ్వులాగా, పండులాగా ఉండకుండా చిత్రకారుడి తపఃఫలంగా, ధ్యానపుష్పంగా మనకి గోచరించాలన్నమాట!

అయితే దాదాపు శతాబ్దం తర్వాత ఫొటోగ్రాఫర్ నేడు తన కెమేరా లెన్స్ ముందు తన ధ్యాననేత్రం మరుగున పడటాన్ని గమనించాడు. దృశ్యప్రపంచపు టెక్స్చర్‌ని ఆవిష్కరించడమే ప్రధానప్రయోజనంగా ఇంతదాకా సాంకేతికంగా పురోగమిస్తూ వచ్చిన ఫోటోగ్రఫి ఇప్పుడు ఫోటోగ్రాఫర్ ఆంతరంగిక సత్యాన్వేషణని కూడా ప్రతిబింబించే ప్రయత్నాన్ని మొదలుపెట్టింది.

ఫోటోగ్రాఫర్ని సిల్వర్ బ్రొమైడ్ పెయింటర్గా పరిచయం చేస్తున్న క్రమంలో ఎవర్గాన్ కృషికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది. అతన్ని బ్రాడ్‌ఫర్డ్ ఫెలో ఇన్ ఫోటోగ్రఫీగా 1996లో గుర్తించిన సందర్భంగా ‘ఎవర్గాన్ 1987-97′ అన్న ప్రదర్శనని ఏర్పాటు చేశారు. దాదాపు వంద ఇమేజిలున్న ప్రదర్శనలో ‘ది రామ్ బాయ్స్: ఎ బుక్‌లెస్ నావెల్’ అన్నది విశిష్టమయిన కృతి. 65×55 అంగుళాల ఫార్మాట్‌లో ప్రింట్ చేయబడిన ఈ ఫోటోలు మైథాలజి, సాంకేతికాభివృద్ధిల విశిష్ట సమ్మేళనం. ఒకవైపు గ్రీకునాటక కర్తల, గ్రీకుదేవతల స్ఫూర్తితో, మరొకవైపు అత్యాధునిక గే సంస్కృతికి సమర్ధనగాను చిత్రించిన ఈ ఫోటోలలో ఇద్దరు యువకులు మైథలాజికల్ హోమోసెక్సుయల్ భంగిమల్ని ప్రదర్శిస్తారు. ఇందులో ‘రామ్ బాయ్ – మేషయువకుడు’ ప్రధానపాత్ర. ఇక్కడ మేషం లేదా పొట్టేలు అదుపు చెయ్యలేని కాముకశక్తికి ప్రతీక. తన దేహం ద్వారా తన జీవశక్తిని ప్రకటించి జీవితానందాన్ని పొందాలనుకునే యువకుడి చేతుల్లో వివిధ యువకులు ఈ ఫోటోల్లో కన్పిస్తారు.

ఎవర్గాన్ కృతుల గాలరీలో నడుస్తున్నప్పుడు నన్ను లోబర్చుకున్న ఆలోచన ఒకటే. కళపట్ల, సాంకేతిక పరికరాలపట్ల పాశ్చాత్యమానవుడి అసంతృప్తి. అతడు సదా తన అంతరంగాన్ని తన కళకన్నా విస్తృతమైనదానిగా గమనిస్తూ తన కళోపకరణాలు తన అంతరంగాన్ని అభివ్యక్తీకరించలేకపోతున్నాయని వేదన చెందుతాడు. ఆ వేదనలోంచే కొత్తకళ, కొత్త ఉపకరణాలూ ప్రభవిస్తాయి లేదా రూపొందుతాయి. ఈ అసంతృప్తి పాశ్చాత్యజీవితంలో వేగవంతంగా కూడా ఉండటం నేడు గమనించాను. ప్రాచ్యప్రపంచంలో అసంతృప్తి ఉండవచ్చునేమోగాని, అది వేగవంతం మాత్రంకాదు, ఉపకరణాల విషయంలో మరీ ముఖ్యంగా. ఒక్క అనుష్టుప్ ఛందస్సు ఆలంబనగా ఎంతో విస్తృతమైన సంస్కృతసాహిత్యం సృష్టి జరిగింది. వెయ్యేళ్ళు గడిచినా కందపద్యంలో మార్పులేదు. ప్రాచ్యకళాకారుడికి తాను జీవితంలో పొందిన తృప్తిని ప్రకటించడం ప్రధానం. పాశ్చాత్య కళాకారుడికి తాను జీవితంలో పొందుతున్న అసంతృప్తిని ప్రకటించడం ప్రధానం.

ఇమాక్స్ సినిమాకూడా అటువంటిదే. ఇది చలనచిత్ర ఉపకరణాలపట్ల కలుగుతున్న అసంతృప్తిలోంచి వచ్చిన ఆవిష్కరణ. 35 ఎం.ఎం చిన్నతెర ప్రేక్షకుడిని చాలాకాలంగా అసంతృప్తి పరుస్తూఉంది. సినిమా యథార్థజీవితాన్ని ఎంత యథార్థంగా చూపిస్తున్నా ఆ యథార్థంలో మనం చూస్తున్నది సినిమా అన్న జ్ఞానం ఉండనే ఉంటుంది. దాన్నుండి తప్పించుకోవాలి. యథార్థాన్ని చూస్తున్నప్పుడుండే నూటికినూరుశాతం ఇన్వాల్వ్‌మెంట్ సినిమా చూడటంలోకూడా సాధ్యం కావాలి. ఇటువంటి ఇన్వాల్వ్‌ మెంట్ ఎఫెక్ట్‌ ని సాంకేతికంగా సాధించే ప్రయత్నాలు సాగుతూనే ఉన్నాయి. 70 ఎం.ఎం తెర, త్రీ-డి చిత్రాలు, స్టీరియోఫోనిక్ సౌండ్‌సిస్టమ్‌ల కోవలో మరొక సరికొత్త ప్రయోగం ఇమాక్స్ తెర.

ఇంగ్లాండ్‌లోని అతిపెద్ద వెండితెరపైన, మామూలు 35 ఎం.ఎం. ఫిల్మ్‌కన్నా పదిరెట్లుపెద్దదైన ఫిల్మ్ ఒక చిన్నసైజు కారులాంటి పెద్ద ప్రొజెక్టర్‌లోంచి హారిజాంటల్‌గా ఫోకస్ అవుతుంటే, మనకళ్ళ ముందు ముంచెత్తే ప్రమాణాల్తో ప్రపంచ దృశ్యం ఆవిష్కృతమవుతుంది. అటువంటి విశిష్టప్రదర్శనని బ్రిటన్ మొత్తంమీద బ్రాడ్‌ఫర్డ్‌ లో మటుకే చూడగలం.

ఆరోజు మాకు ‘బ్లూప్లానెట్’ అనే నలభై నిమిషాల నిడివిగల డాక్యుమెంటరీ చూపించారు. ప్రపంచ పర్యావరణపరిరక్షణ ప్రధానథీమ్‌లో నిర్మించిన ఈ చిత్రాన్ని లాక్‌హీడ్ కార్పొరేషన్ స్పాన్సర్ చేసింది. ఆకాశంలోనుండి, రోదసీనుండి వ్యోమగాములు చిత్రించిన ఈ చిత్రం భూమిపైన అంతరించిపోతున్న సహజవనరుల గురించీ, విస్తారంగా పెరుగుతున్న నాగరీకరణ, పారిశ్రామిక కాలుష్యాల గురించి వివరిస్తుంది. ფసిఫిక్ సముద్రతీరంలో తుపాను, జపానులో అగ్నిపర్వత విస్ఫోటం, కాలిఫోర్నియాలో భూకంపం, ఆఫ్రికాలో రెయిన్ ఫారెస్ట్ తగలబెట్టడం వంటి దృశ్యాల్ని ఇమాక్స్ తెరపై చూడటం గొప్ప అనుభవం. వర్షం పడుతున్నపుడు మేఘమండలమంతా మెరుపు దాడితో అతలాకుతలం కావడం ఆకాశంలో చిత్రించడం ఒక ఎత్తుకాగా, దాన్నిపెద్దతెరపై చూస్తున్నపుడు ఆ దృశ్యం మన నేత్రేంద్రియంపైనా, మన బాహ్యజ్ఞానంపైనా కలిగించే ప్రభావం మరొక ఎత్తు.

సాయంకాలం బ్రాడ్‌ఫర్డ్‌నుండి మాంచెస్టర్ ప్రయాణం ఎంతో ఉత్తేజభరితంగా సాగింది. అటూఇటూ పచ్చిక బయళ్ళలోయలు, పచ్చిక మేస్తున్న గొర్రెల మందలు, అక్కడక్కడా ఇంగ్లీషు దేశపు గ్రామాలు, దారిపొడుగునా ధగధగలాడుతున్న విద్యుద్దీపాలు, నెమ్మదిగా నల్లరంగులోకి కరుగుతున్న అస్తమయ సాయంసంధ్య, మనసంతా అనిర్వచనీయమైన ప్రశాంతి ఆవరించింది. బహుశా నేను ఎన్నడూ తిరిగి నా జీవితంలో ఈ మార్గంలో ప్రయాణించకపోవచ్చు. ఇదే బహుశా మొదటి, చివరి ప్రయాణం ఈ మార్గానికి. కాని ఈ ప్రయాణపుప్రశాంతి నా జీవితమంతా నన్ను వెన్నంటి ఉంటుంది. ఎమిలీబ్రాంటి ‘వుదరింగ్ హైట్స్’ లోని శోకభరిత మోహగాథ నేపథ్యంగా అమరిన ఆ మూర్ భూమి, ఆ శుష్కశూన్యదిగంతాలు, ఆ పాతరాతిగోడలు, ఆ ఫ్లవర్‌పాట్స్, ఆ లేసు తెరలు, ఆ నెగడి దగ్గర వృద్ధుడూ పదేపదే జ్ఞాపకమొస్తుంటారు. హైదరాబాద్‌లో బాగా నిద్రపట్టిన ఒక్కరాత్రి ఏదో రెక్కలగుర్రంమీద కలలో ఆ పచ్చిక బయళ్లలోకి తప్పిపోయి ఒకరోజంతా తిరిగి మళ్ళా ఏ కారణంచేతనో నాగదిలోకి నా రుటీన్లోకి మేలుకున్నట్లుంది, ఇప్పుడా యాత్ర గుర్తొస్తే.

---

12

Bradford

That afternoon, we journeyed to Bradford. Once the wool capital of the world, the city has evolved into a cosmopolitan center shaped by diverse migrant communities from South Asia, Germany, and Eastern Europe. Grown around the textile industry, its monumental Victorian mills have today been transformed into art galleries, museums, and high-tech commercial hubs.

I spent the entire afternoon exploring the city’s renowned National Museum of Photography, Film and Television. Across six floors, the museum mounts interactive multimedia exhibitions tracing the evolution of photography, television, and cinema. Alongside these are the Kodak Museum devoted to popular photography, an IMAX cinema, and specialized galleries dedicated to British television. To add to the occasion, the third Bradford Film Festival was underway from the 7th to the 22nd of the month. Amidst an exceedingly informative and educational complex, an exhibition by the photographer Evergon and an IMAX screening arrested my attention.

Evergon (born 1946), a Canadian-born artist, received his Master of Fine Arts in photography in 1969, having also trained in sculpture, painting, and printmaking. Beginning his career in the 1970s, he initially worked as a copy artist. By the early 1980s, he began experimenting with the Polaroid SX-70. An exhibition in 1981 brought him to the attention of the Polaroid Corporation, which granted him access to their massive 20×24 and 40×80 inch large-format museum cameras in Massachusetts. This apparatus established him before the world as a formidable, distinctive visual artist.

Initially, he utilized this monumental camera to recreate classical masterpieces of Western painting—in essence, transmuting photography into painting. This was a process that signaled a radical conceptual shift in both mediums.

From the Renaissance down to the emergence of Impressionism, painting essentially performed the labor that photography was later to inherit: rendering the external visual world with fidelity, transposing geometric and mathematical perspectives of outer reality onto canvas. Yet with the invention of photography, the very ontology of painting was transformed. No matter how consummate his technical virtuosity, a painter could never match the mechanical precision and objective clarity of the camera. Consequently, the purpose of painting altered course: turning away from depicting the external landscape, it began charting the interior universe of the soul. If an artist paints a blossom or a fruit today, it cannot remain a mere botanical record; it must reveal itself as a flower of contemplative meditation, the fruit of the artist’s inner tapas!

Yet, nearly a century later, the contemporary photographer realized that before the mechanical eye of his lens, the inner eye of contemplation had grown obscured. Photography, which had progressed technologically with the sole imperative of capturing the surface textures of the visible world, now turned inward, seeking to mirror the photographer’s own subjective quest for truth.

In presenting the photographer as a modern painter working in silver bromide, Evergon’s pioneering endeavors hold singular importance. To mark his selection as the 1996 Bradford Fellow in Photography, the museum mounted a retrospective titled Evergon 1987–1997. Among the hundred images on display, The Ramboys: A Bookless Novel stood out as a monumental achievement. Printed in large 65×55 inch formats, these works represent a daring synthesis of mythological allegory and advanced photographic technology. Drawing inspiration from classical Greek drama and mythology on the one hand, and articulating contemporary gay identity on the other, the photographs stage two young male figures in homoerotic mythological tableaux. At the center strides the figure of the Ramboy. Here, the ram stands as an archaic emblem of untamed, visceral sexual energy. Across these compositions, various youths appear in the embrace of this protagonist who seeks to declare his vital life-force through the physical body and taste the uninhibited joys of existence.

Walking through the gallery of Evergon’s works, a single preoccupation took hold of my mind: the persistent dissatisfaction of Western man with art and its technical instruments. Perceiving his inner consciousness to be perpetually vaster than the expressive capacities of his art, he suffers the agony that his aesthetic apparatus cannot fully articulate his interior reality. Out of that restless anguish, new art forms and new instruments are continuously born.

I observed that this dissatisfaction operates with relentless velocity in Western life. In the Eastern world, dissatisfaction certainly exists, but it seldom moves with such hurried urgency—least of all regarding the tools of expression. Upon the sole foundation of the simple Anuṣṭubh meter, the colossal edifice of classical Sanskrit literature was erected; across a millennium, the Telugu Kanda verse remained fundamentally unchanged. For the Eastern artist, the primary impulse is to give voice to the serene contentment (tṛpti) he has realized in life. For the Western artist, the primary imperative is to articulate the existential discontent (asantṛpti) he wrestles with in existence.

The IMAX cinema represents a parallel manifestation. It is an innovation born out of an aesthetic frustration with conventional cinematic apparatus. For decades, the modest 35mm screen has left audiences yearning for more. No matter how faithfully cinema mirrors real life, our conscious awareness that we are merely observing a film remains stubbornly intact. One seeks to dissolve that distance. The complete, immersive engagement one experiences while witnessing reality must somehow become possible within the cinematic experience itself. The pursuit of that total immersion has driven continuous technological experimentation: the 70mm widescreen, 3-D projections, and stereophonic sound. The IMAX screen represents the latest summit of that quest.

Upon Britain’s largest silver screen, running film ten times larger than standard 35mm stock fed horizontally through a projector the size of a small car, the visual universe unfolds before our eyes with overwhelming, immersive proportions. Such an extraordinary projection could be experienced nowhere else in Britain at the time save Bradford.

That afternoon, they screened a forty-minute documentary titled Blue Planet. Built around the central theme of global ecological preservation and sponsored by the Lockheed Corporation, the film was composed of footage captured by astronauts from orbit and deep space, illustrating the depletion of the earth’s natural resources alongside the unchecked spread of urbanization and industrial pollution. To behold an ocean tempest raging across the Pacific, a volcanic eruption in Japan, an earthquake tearing through California, and the burning of rainforests in Africa across the towering canvas of the IMAX screen was a stunning experience. To film the upper atmosphere convulsed by lightning storms during a deluge is one feat; the visceral impact that sheer scale exerts upon human sensory perception and outward consciousness on such a screen is quite another.

The evening journey from Bradford back to Manchester was filled with quiet wonder. On either side stretched valleys of green pastures, flocks of grazing sheep, and scattered English hamlets, while streetlamps began to glitter along the highway beneath a twilight slowly dissolving into deep indigo. An indefinable tranquillity settled over my entire mind.

I may never traverse that road again in this lifetime. This was perhaps my first and final passage along that route. Yet the serene stillness of that journey will accompany me all my days. That sweeping moorland providing the brooding backdrop to Emily Brontë’s tragic romance in Wuthering Heights, those austere horizons, those ancient stone dykes, the potted blooms on the sills, the lace curtains, and that elder warming his hands beside the hearth—they will return to memory again and again.

Remembering that journey now, it feels as though on some deep, untroubled night of sleep in Hyderabad, I mounted a winged steed, wandered in a dream across those rolling green pastures for a whole day, and then, by some mysterious summons, woke back into my room and my familiar daily routine.

---

Featured image: Photography by via pexels.com

15-10-2026