25
కొత్త యూరోప్
చివరిరోజు విట్‌వర్త్ గాలరీ ‘ఫ్లెక్సిబుల్-2’ పేరిట ఏర్పాటుచేసిన పాన్ యూరోపియన్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ చూసాను. ఐక్యయూరోప్ ఇప్పుడు, రాజకీయ ఆదర్శంగానే కాక కళాదర్శంగా కూడా రూపొందుతోంది. కళలో, అభివ్యక్తిలో ఏకత్వాన్ని, నవ్య ఐరోపీయతని చూసే ప్రయత్నాలు మొదలయ్యాయి. ఇటువంటి ప్రయత్నాల్లో భాగంగా కొత్తకొత్త మీడియాల ద్వారా, కొత్త పరికరాల ద్వారా రూపొందించిన శిల్ప ప్రదర్శన అది. ముఖ్యంగా తేలిక పదార్థాలయిన సిలికాన్, మెష్, రబ్బర్, గాల్వనైజ్డ్ స్టీల్, ప్లాస్టిక్, వుడ్, ఎండిపోయిన ఆకులు వంటి వాటిని ఉపయోగించి 17 దేశాలకు చెందిన 49 మంది కళాకారులు సృష్టించిన సరికొత్త కళారూపాల్ని ప్రదర్శనకు పెట్టారు.
రాజకీయ వ్యవస్థలోలాగే ఈ కొత్తకళలో కూడా స్పష్టత ఇంకా కన్సాలిడేట్ కావలసి వుంది. చాలా సందర్భాల్లో కళాకారుడి విజన్ నవ్యంగా, అస్పష్టంగా, గూఢంగా ఉండటమే కాకుండా అతని సృజన పట్ల అతనికే సంతృప్తి లేనట్లుగా తెలుస్తున్నది. కొత్త యూరోప్‌లో బలమైన ఆధునిక జాతులైన జర్మన్, ఇంగ్లీష్ వారి అభివ్యక్తికన్నా చిన్నజాతులు, దేశాలు – హంగరీ, పోలెండ్, హాలెండ్, యుక్రెయిన్ వంటి ప్రాంతాల – నుండి వచ్చిన కళారూపాలు ఎంతోసూటిగా, కొత్తగా ఉన్నాయి. ఇంతదాకా యూరోప్‌లో ఫ్రాన్సు, ఇటలీ, జర్మనీ, ఇంగ్లాండ్, స్పెయిన్లు మటుకే రాజ్యంచేసాయి. అవి ఆధునికయుగపు సంస్కృతులు, కాని ఇప్పటి పోస్ట్‌మాడర్న్ యుగప్రభావం యూరప్ తాలూకు కొత్తగొంతులో స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
నార్వే, స్వీడన్ వంటి స్కాండినేవియన్ దేశాల కళాకారులు ఈ కొత్త యూరప్ వార్తాహరులు. వారిని బ్రిటిష్, జర్మన్ కళాకారులు అనుసరిస్తుండటం ఈ కొత్తయుగపు మరో విశేషం. ఈ చిన్నదేశాల కళాకారులు ఎంచుకున్న థీమ్‌లలో కూడా పోస్ట్ మాడర్న్ ముద్ర ఉంది. వీరు అణచివెయ్యబడ్డ మనుషుల్నీ, స్త్రీలనీ, మార్జినలైజ్డ్ సంవేదనల్నీ ముందుకు తీసుకొచ్చే ప్రయత్నం చేసారు. ముఖ్యంగా స్త్రీల అణచివేతకి సంబంధించిన అంశాలపై ఆ కళాకారుల విజన్‌లో శక్తివంతమైన నవ్య అభివ్యక్తి గోచరిస్తోంది. ఫిన్లాండ్‌కి చెందిన ‘మిస్టీరియస్ రోజార్డన్’ (95), హంగరీ నుండి వచ్చిన ‘డైలాగ్’ (94), స్లోవేనియా నుండి వచ్చిన ‘టెక్స్‌టైల్ బాడీస్’ (95), డెన్మార్క్‌కు చెందిన ‘కిమొనో’ (94) అటువంటి కళారూపాలు.
కానీ అన్నిటికన్నా ఆస్ట్రియన్ కళారూపం ‘బాడీ షీల్డ్స్’ (94) గొప్ప అభివ్యక్తి. ఇనుపమెష్‌తో వైట్ పెయింట్‌ని వాడి శిల్పి వుమెన్ టార్సోల్ని రూపొందించాడు. ఆ ఇనుప కవచాల్ని చూడగానే స్త్రీల శరీరాలపైన జరుగుతున్న దాడికి సంబంధించిన ఎన్నో సంవేదనలు మనని లోబర్చుకుంటాయి, కానీ ఈ సంవేదనల మధ్యనుండి బలమైన రక్షణభావన కూడా ఆ శిల్పం నుండి మనకు అందుతుంది. ఏకకాలంలో భయాన్నీ, ధైర్యాన్నీ కలిగించగల అటువంటి శిల్పాకృతిని వూహించగలిగిన ఆ కళాకారుడు నిస్సందేహంగా నవ్యయూరోప్ ఆత్మకి అద్దం పడుతున్నాడు.
26
పోస్ట్ హీరాయిక్ ఏజ్
ఆర్ట్ గాలరీలో ఉన్నంతసేపూ బయట వసంతకాలపు వానపడుతోంది. విశాలమైన గ్లాస్ వాల్స్‌ లో నుంచి గాలరీ పార్క్‌లోని వృక్షాలు, శాఖలు, పచ్చిక పువ్వులు వాన చినుకుల్లో మెరుస్తూ కనబడుతున్నాయి. ఇన్నేళ్ళుగా మంచులో ముడుచుకుపోయిన కొమ్మల్లోంచి, రెమ్మల్లోంచి కాంతివంతమైన చిగుర్లు తలెత్తుతున్నాయి. ఆ దృశ్యాన్ని చూసి ముగ్ధుణ్ణయి అద్దాల దాకా వెళ్ళి కొంతసేపు అట్లా నిల్చుండిపోయాను.
ఇంగ్లాండ్‌లో నా మజిలీ ముగిసిపోయింది, మర్నాడే ప్రయాణం. ఈ కొద్దిరోజుల అనుబంధంలో ఇంగ్లీషు మానవుడి గురించి ఏం గ్రహించాను నేను? ఎన్నో సందర్భాల్లో అతని ఔదార్యానికి, సంస్కారానికి చేతులు జోడించాను. మరెన్నో సందర్భాల్లో అతని వ్యథకీ, సంక్షోభానికీ నా సంఘీభావాన్ని ప్రకటించాను. ఒకప్పుడు ఇతరజాతుల్ని ద్వేషించి అణచివుంచిన ఇంగ్లీష్ మానవుడు కాడు ఇతను. ఆ క్షణాన నాకు ఒక సాయంకాలం మాంచెస్టర్‌లో నాతోపాటు నాలుగడుగులు కలిసి నడిచిన ఇంగ్లీష్ యువకుడు గుర్తొచ్చాడు. అతనికి ‘గాంధీ’ సినిమా నచ్చిందట. ‘మనుషులంతా గాంధీలు కాగలిగితే ప్రపంచం ఎంత బాగుపడుతుందో కదా’ అన్నాడు.
నేటి ఇంగ్లీష్ మానవుడు మహాచారిత్రకయుగాల అనంతరదశలోని మానవుడు. ఈ పోస్ట్ హీరాయిక్ ఏజ్‌కి చెందిన మానవుడికి, ముందు, మనిషిగా బతకడమే ముఖ్యం. నేడు క్రాంవెల్ వంటి వీరుడుగానీ, కార్లయిల్ వంటి వీరారాధకుడుగానీ అతనికి ఆదర్శంకాదు. వెర్సయిల్స్ ఒడంబడిక వంటి అంతర్జాతీయ ప్రయత్నాలలోకన్నా మాంచెస్టర్ నగరంలో వీథుల్ని పరిశుభ్రంగా వుంచుకోవడమే అతనికి ప్రధానం. నేడు అతను ప్రపంచంలోని అనేక నూతన దేశాల్లో, జాతుల్లో జీవిస్తున్న అనేకానేక మానవులందరిలో ఒకడు, వారికి సమానుడు. ఇటువంటి వినమ్రతలోనే అతని సంస్కారం యొక్క ఆధిక్యత ఉంది.
వసంతం ఎదుట నేడు అతడు మిల్టన్ వలె, కీట్స్ వలె, వర్డ్స్ వర్త్ వలె గానం చెయ్యలేడు. అటువంటి హర్షాతిరేకం వెనుక గుప్తంగా ఉన్న ఆధిక్యతా భావనలనుండి నేడు అతడు పూర్తిగా విముక్తుడు కావడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. అంతేకాక, తాను తన పూర్వమహాకవుల వలె మాట్లాడలేననీ, అలా మాట్లాడటం మారిన ప్రపంచ పరిస్థితులలో కేవలం వాగాడంబరం మటుకేననీ అతనికి స్పష్టమే. కాని వసంతాన్ని చూసినప్పటి ఆనందంలో, ఆ ఆనందాన్ని ప్రకటించకుండా వుండలేకపోవడంలో అతని సమస్య ఆయా కాలాల్లో మిల్టన్, వర్డ్స్ వర్త్ లు అనుభవించిన సమస్యవంటిదే. ఇంగ్లీష్ కవి సమస్య నిజానికి ఇంగ్లీష్ మానవుడి సమస్య. ఈనాటి పోస్ట్ మాడర్న్ యుగంలో ఇంగ్లీష్ కవి వసంతాన్ని ఏవిధంగా ఆహ్వానించకుండా వుండలేడో, అదే సమయంలో అతను ఏవిధంగా మిల్టన్ కన్నా, వర్డ్స్ వర్త్ కన్నా భిన్నుడో రాబర్ట్ వాలెస్ కవిత (1965) సూచన ప్రాయంగా మనకి బోధపరుస్తుంది:
ఇంకా కొట్టిపారెయ్యలేని ఒక వసంతకాలంలో
ఈ ప్రభాతాన విద్యార్థినులతో తరగతి గది బయట,
గ్రహించాను నేను
పువ్వుల్తో రగుల్తున్న ప్రపంచంలో
కవితలెంత దుర్బలాలో.
ఎత్తుగా పచ్చగా, తమ హస్తాల్లో
ఆకుల జొంపాల్ని లాలిస్తున్న ఎల్మ్ వృక్షాల నీడన
బాలికలు నా సోమరి కావ్య పఠనాన్ని విన్నట్టే
పూల గుబుర్లలో తేనెటీగల ఝుంకారాన్నీ వింటున్నారు.
మచ్చలేని నవ్య సూర్యకాంతిలో
దూరంగా ఆకుపచ్చని చేలల్లో, కంకుల్లో
పంట కోతల్ని, నూర్పిళ్ళనీ కూడా వారు చూస్తుండవచ్చు.
మునిగిపోతున్నారు ఈ నడుమ
ఇంకా కొట్టిపారెయ్యలేని వసంతంలో,
పలచబడుతున్న తమ స్వరాలతో
యేట్స్, మార్వెల్, డన్
ఆకాశం ఒక్కటే
ఇటుక గంటస్తంభం మీంచి విశాలంగా
నీలంగా శ్వేతభరితంగా
గంట గంటకీ వన్నె తిరుగుతోంది.
కాలుమీద కాలు వేసుకు కూచునో
లేదంటే పచ్చికలో మోచేతిపైన ఆనుకునో
మౌనంగా, ఉదాసీనంగా
వింటున్న ఈ బాలికలకి
ఎలా వివరించగలరు కీర్తిశేషులయిన
కవులు మరణించడం గురించి?
కానీ రాకతప్పదు ఒకనాటికి వాళ్ళు మరలా కవితల కోసం,
తామింక ఎంతమాత్రం సుందరంగా లేమనీ
యవ్వనంలో లేమనీ
తెలిసిన ఆ రోజున, ఈ కవితలన్నీ వాళ్లకే.
25
A New Europe
On my final day, I visited the Whitworth Art Gallery to view Flexible 2, a pan-European contemporary art exhibition. A united Europe is emerging today not merely as a political ideal, but as an aesthetic aspiration. Conscious attempts have begun to explore artistic unity and articulate a new European consciousness. As part of this quest, the exhibition assembled works crafted through innovative media and non-traditional materials. Forty-nine artists representing seventeen nations utilized lightweight, unconventional substances—silicone, wire mesh, vulcanized rubber, galvanized steel, plastic filaments, reclaimed timber, and desiccated foliage—to shape experimental forms.
As in the political sphere, the conceptual clarity of this new art has yet to fully consolidate. In many instances, the artist’s vision remains inchoate, opaque, and enigmatic; one senses that the creator is not entirely satisfied with his own creation.
Yet within this new Europe, works emerging from smaller nations and historic borderlands—Hungary, Poland, the Netherlands, and Ukraine—possessed far greater directness and aesthetic vitality than the artistic expressions of dominant Western nations like Germany or Britain. Hitherto, European culture was dictated by France, Italy, Germany, England, and Spain; they represented the cultural hegemony of the modern era. Today, the impact of the postmodern turn sounds unmistakably through the fresh voices of these long-marginalized realms.
Artists from Scandinavian countries like Norway and Sweden stand as the vanguard of this new Europe, with British and German artists following in their wake. The themes selected by artists from these smaller nations bear an unmistakable postmodern imprint: they seek to foreground the dispossessed, women, and marginalized sensibilities. Their creative vision achieves its most potent expressive force when confronting the historic subjugation of women. Notable among these were Mysterious Rosegarden (1995) from Finland, Dialogue (1994) from Hungary, Textile Bodies (1995) from Slovenia, and Kimono (1994) from Denmark.
Above all, Body Shields (1994), an installation by an Austrian artist, stood out as a supreme achievement. Using industrial iron mesh coated in stark white pigment, the sculptor fashioned a sequence of hollow women’s torsos. Looking upon those rigid iron cuirasses, one is immediately gripped by dark sensations surrounding the physical assaults visited upon the female body; yet through that very disquiet, the sculpture radiates an unyielding aura of sanctuary and self-defense. Capable of evoking terror and protective fortitude in the same breath, the artist who conceived this sculptural form mirrors the soul of the new Europe with uncompromising fidelity.
26
The Post-Heroic Age
Throughout my hours in the art gallery, a gentle spring rain fell outside. Through the expansive glass facades, the trees, weeping boughs, and green lawns of Whitworth Park glistened beneath the falling drops. From branches that had remained huddled beneath frost for months, bright, tender shoots were lifting their heads into the light. Enchanted by that vista, I walked up to the glass panes and stood there motionless for a long while.
My sojourn in England had run its course; tomorrow brought the journey home. What had I learned of the English human being through this brief companionship? On countless occasions, I bowed before his innate generosity and unforced refinement. On just as many occasions, I extended my silent solidarity to his private sorrows and social anxieties.
This was no longer the arrogant Englishman who once looked down upon other races and held them in subjugation. In that quiet moment, I remembered a young Englishman who had walked a few paces beside me one evening in Manchester. He mentioned how deeply he loved the film Gandhi.
“If only all men could become Gandhis,” he remarked wistfully, “how wonderful this world would be.”
Today’s Englishman is a human being inhabiting the aftermath of monumental historical epochs. Belonging to this Post-Heroic Age, his foremost priority is simply to live with quiet dignity as a human being. Today, neither a warrior like Oliver Cromwell nor a champion of hero-worship like Thomas Carlyle serves as his ideal. Keeping the streets of Manchester clean matters far more to him than grand imperial treaties signed at Versailles.
He stands today as one among many—an equal walking alongside fellow human beings across the emergent nations and races of the earth. In this very humility resides the true pre-eminence of his culture.
Before the awakening of spring, he can no longer sing in the grand manner of Milton, Keats, or Wordsworth. He is striving to liberate himself from the subterranean delusions of superiority that once lurked beneath that ecstatic rhetoric. Furthermore, he knows he cannot speak in the heroic register of his ancestral poets; to do so amidst the altered realities of our world would be hollow posturing.
Yet in the joy awakened by the onset of spring, and in the sheer impossibility of suppressing that delight, his dilemma remains fundamentally identical to the tension Milton and Wordsworth wrestled with in their own times. The predicament of the English poet is, in truth, the predicament of the English human being.
How the English poet of this postmodern era cannot help welcoming spring, and yet how profoundly he differs from Milton and Wordsworth, is captured with understated elegance in Robert Wallace’s poem In a Spring Still Not Written Off (1965):
This morning
with a class of girls outdoors, I saw
how frail poems are
in a world burning up with flowers,
in which, overhead,
the great elms
—green, and tall—
stood carrying leaves in their arms.
The girls listened equally
to my drone, and to the bees’
ricocheting
among them for the blossom on the bone,
or gazed off at a distant mower’s
astronomies of green
and clover, flashing,
threshing in the new, untarnished sunlight.
And all the while, dwindling,
tinier, the voices—Yeats, Marvell, Donne—
sank drowning
in a spring still not written of,
as only the sky
clear above the brick bell tower
—blue, and white—
was shifting toward the hour.
Calm, indifferent, cross-legged
or on elbows half-lying in the grass—
how should the great dead
tell them of dying?
They will come to time for poems at last,
when they have found they are no more
the beautiful and young
all poems are for.
25-10-2026