రాజకీయాల్ని దాటిన దర్శనం

మూడు రోజుల కిందట లూనా బుక్ సెంటరుకి వెళ్ళినప్పుడు కవిత్వంతో పాటు ఏవైనా నవలలు కూడా కొనుక్కుందామనుకుని రెండు నవలలు ఎంచుకున్నాను. ఒకటి, పందొమ్మిదో శతాబ్ది ఫ్రెంచి మహాకవి జెరార్డ్.డి.నెర్వాల్ (1808-1885) రాసిన రెండు నవలికల సంపుటి October Nights (పెంగ్విను ఆర్కైవు, 2025). నెర్వాల్ ని కవిగానే తెలిసిన నాకు అతడి నవలలెలా ఉంటాయో అన్న కుతూహలంతో ఆ పుస్తకం కొన్నాను. అందులో Sylvie అనే నవలిక ఉంది. మార్సెల్ ప్రూ Remembrance of Things Past  రాయడానికి ఆ నవలికనే స్ఫూర్తి అని తెలిసాక తీసుకోకుండా ఎలా ఉంటాను?

ఇక రెండో పుస్తకం  A Mountain to the North, A Lake to the South, Paths to the West, A River to the East(2022) నా చేతుల్లోకి తీసుకున్నప్పుడు నాకు తెలియలేదు, మరి నాలుగురోజుల్లో ఆ రచయిత Laszlo Krasznahorkai ని 2025 కు గాను నోబెలు పురస్కారం వరించబోతోందని!

ఈ సారి నోబెల్ పురస్కారం ఎవరెవరికి రావొచ్చునో రెండుమూడు రోజుల్నుంచీ ఇంటర్నెట్టు ఘోషిస్తూ ఉన్నప్పటికీ, గత పదేళ్ళుగా, స్వీడిషు కమిటీ, తన ఎంపికతో ప్రపంచాన్ని సంభ్రాంతపరుస్తూ ఉందికాబట్టి, ఏ ఒక్కరూ నిశ్చయంగా ఏమీ చెప్పలేకపోయారు. కాని నేను చదివిన ఊహాగానాల్లో లాస్లో క్రొస్నహొర్కాయి పేరయితే ఎక్కడా కనబడలేదు. అందుకే ఈ సాయంకాలం ఆదిత్య ఫోను చేసి హంగేరియను రచయిత క్రొస్నహొర్కాయికి నోబెలు పురస్కారం వచ్చిందని చెప్పగానే నేను ఆశ్చర్యపోయాను. ఇంటర్నెట్టు ఊహించలేని విషయాన్ని నా చేతులెట్లా పట్టుకోగలిగేయా అని. ఆ ఆశ్చర్యం నుంచి ఇప్పటికీ తేరుకోలేకుండానే ఉన్నాను.

కాని సమస్త ప్రపంచానికీ ఈ రోజునుంచీ మరింత సుపరిచితం కాబోతున్న ఈ మనిషిని తెలుగులో అందరికన్నా ముందు గుర్తుపట్టిన ఘనత జయతి లోహితాక్షన్ దే. క్రొస్నహొర్కాయి నవల Sátántangó ఆధారంగా తీసిన సినిమా గురించి ఆమె దాదాపు ఆరేడేళ్ళ కిందటనే తన ఫేస్ బుక్ వాల్ మీద పంచుకున్నారు. ఆ సినిమా చూడమని నాకు మరీమరీ చెప్పారు కూడా. ఆ సినిమాని, అప్పుడే చూసి ఉంటే, ఈ రోజు నేనింత వెనకబడి ఉండేవాణ్ణి కానేమో.

క్రొస్నహొర్కాయి ముఖ్యరచనలు Satantango (1985), The Melancholy of Resistance (1989), War and War (1989), Destruction and Sorrow beneath the Heavens (2016), – ఇవేవీ నేనిప్పటిదాకా చదవలేదు. కానీ రాబోయే రోజుల్లో వీటిలో కొన్నైనా చదివి మీతో ఎలానూ పంచుకుంటాను. కానీ ఇప్పటికైతే, ఇప్పటికే నా టేబులు మీద ఉన్న A Mountain.. (2003) చదివి ఈ రచయిత గురించి ఏమైనా గ్రహించగలనేమో చూద్దామనుకున్నాను. ఒక నవల, ఇంకా చెప్పాలంటే ఒక నవలిక చదివి, ఆ రచయిత జీవితకాల కృషి గురించి మాట్లాడబోవడం సాహసమే. అది ‘హాహాహూహూ’ వంటి నవల చదివి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గురించి మాట్లాడటం లాంటిది. కాని మళ్ళా ఏమనిపించిందంటే, ఏమి? విశ్వనాథ దృక్పథమేమిటో తెలుసుకోడానికి, ఆయన అన్వేషణ దేనిగురించో అర్థం చేసుకోడానికి, హాహాహూహూ ఒక్కటి చాలదా?

ఇంతాచేసి 130 పేజీల ఈ నవలిక చదవడానికి నాకు రెండుగంటలు సరిపోయిందిగాని, ఈ చిన్ని పుస్తకంలో, రచయిత, తన సమస్త విశ్వాన్నీ ఇమిడ్చిపెట్టాడనిపించింది. అక్టోబరు 9 వ తేదీ సాయంకాలంకోసం ఎంతో ఆత్రుతగా నిరీక్షించే మహామహులైన రచయితలెందరినో పక్కనపెట్టి మరీ స్వీడిషు కమిటీ ఈ రచయితని ఎందుకు ఎంపిక చేసిందో అర్థం చేసుకోడానికి, నా వరకూ ఈ చిన్నిపుస్తకం నాకు సరిపోయింది.

ఈ రచయితా, ఈ పుస్తకమే కాదు, గత కొన్నేళ్ళుగా నోబెలు కమిటీ తన పురస్కారంకోసం ఎంపిక చేస్తున్న నవలారచయితలందరిలోనూ ఉమ్మడిగా కనవచ్చే లక్షణం వాళ్ళు కొత్త యుగానికి చెందిన రచయితలు కావడం. కిందటేడాది దక్షిణ కొరియా రచయిత్రి హన్ కాంగ్ కి పురస్కారం లభించినప్పుడు నేనిదే విషయం రాసాను. (ఆ వ్యాసాలతో కూడిన నా పుస్తకం ‘కొత్త యుగం రచయిత్రి ‘మొన్ననే విడుదల చేసాను కూడా.)

ఏమిటి ఈ కొత్త యుగం లక్షణం?

నవల అనగానే మనముందు రెండు దారులు కనిపిస్తాయి. ఒకటి బాల్జా, డికెన్సు, జోలా, హెన్రీ జేమ్స్, టాల్ స్టాయి, థామస్ మన్ వంటి మహారచయితల నవలలు. వారు తమ చుట్టూ ఉన్న సామాజిక వాస్తవాన్ని బృహత్ప్రమాణాల్తో, అత్యంత వాస్తవికంగా, అత్యంత విశ్వసనీయంగా, అత్యంత సాధికారికంగా చిత్రించడానికి ప్రయత్నించారు. నవల అనేది epic తాలూకు ఆధునిక రూపం అని వీరిని బట్టే మనం చెప్పగలుగుతున్నాం. ఈ మహారచయితలు ఆధునిక ఇతిహాసకారులు. భారతదేశంలో కూడా ఇప్పటికీ నవలారచయితలకి వీరే నమూనాలుగా ఉన్నారు.

కాని పందొమ్మిదో శతాబ్దం నుంచీ మరొక నవలానిర్మాణం కూడా బలపడుతూ వచ్చింది. అది గొగోల్  Dead Souls తో మొదలై, కాఫ్కా దర్శనాన్నీ, బోర్హెసు కథాశిల్పాన్ని అనుసరిస్తూ గత పాతికేళ్ళుగా మరింత తీవ్రీకరణ చెందుతున్న రూపం. ఈ కొత్తనవలాకారులకి బృహత్ప్రమాణాలతో వాస్తవప్రపంచాన్ని ఉన్నదున్నట్టుగా చిత్రించడం కన్నా, అవాస్తవిక, అభూత, ఊహాతీత చిత్రణలద్వారా సత్యాన్ని ఆవిష్కరించడం ప్రధానం.

ఎందుకంటే మానవుడి వాస్తవజీవితాన్ని మునుపటికన్నా మరింత విస్తృతంగా, real time లో చూపించగల సమాచారప్రసారసాధనాలున్న కాలంలో ఉన్నాం మనం. ఒక యుద్ధం, ఒక క్షామం, ఒక భూకంపం-వీటిని ఈరోజు మనం తక్షణమే చూడగల సాధనాలు మన అరచేతుల్లో ఉన్నాయి. కాని మానవుడి అస్తిత్వం, అతడి అన్వేషణ, అతడు కోరుకుంటున్న మనశ్శాంతి, అతడు తపిస్తున్న సత్యం, సౌందర్యాల్ని చూపించడానికి ఈ సాధనాలకి శక్తి చాలటం లేదు. నిజానిని ఏ వాస్తవ చిత్రణా కూడా మన ‘వాస్తవం ‘గురించిన సత్యాన్ని మనకు ఎరుకపరిచేదిగా లేదు.

మనకి అటువంటి దర్శనం ఎక్కడైనా కనిపిస్తుందనుకుంటే, అది చిత్రలేఖనాల్లోనూ, ప్రయోగాత్మక సంగీతంలోనూ మాత్రమే. కాబట్టి, ఈ రోజు రచయిత, తన చుట్టూ ఉన్న వాస్తవంలోని సత్యాన్ని పట్టుకోవాలంటే, ఒక చిత్రకారుడిగా మారవలసి ఉంటుంది.  All art aspires to the condition of music  అన్న వాక్యం మనకి తెలుసు. ఇప్పుడు,  all literature aspires to the condition of painting అంటాను. అక్కడ రచయిత అవాస్తవిక, అలౌకిక, అభూత ఆకృతుల ద్వారా, ఘటనలద్వారా, తాను అన్వేషిస్తున్న సత్యాన్ని మనతో పంచుకుంటాడు. (ఇటువంటి నవలా రచన మన భాషల్లో ఇంకా కొత్త. ఎందుకంటే, ఇక్కడ అత్యధిక సంఖ్యాకులు ఇప్పుడిప్పుడే అక్షరాస్యులవుతూ, సాహిత్యంలోకి ప్రవేశిస్తున్నారు. వారికి  reality ఇంకా exhaust కాలేదు. కాకపోగా, వారు తమ జీవితవాస్తవాన్ని, ‘ఇతిహాసపు చీకటికోణం అట్టడుగున పడి కనిపించని కథల్ని’ పంచుకోడానికి, వాస్తవిక చిత్రణే ముఖ్య అవసరంగా ఉన్నారు.)

కాని యూరోపు పరిస్థితి అలా కాదు. అక్కడ, బాహ్యవాస్తవాన్ని చిత్రించడంలో నవలారచయితలు ప్రపంచపు అంచులు చూసేసారు. కాబట్టి ఈ రోజు యూరోపు ఒక టాల్ స్టాయి ని కోరుకోవడం లేదు. అందుకు బదులో గొగోల్ తరహాలో ఒక క్రొస్నహొర్కాయిని కోరుకుంటున్నది. ఇదంతా కూడా నాకు ఈ చిన్ని నవల చదువుతున్నంతసేపూ అర్థమవుతూనే ఉంది.

ఈ నవలే తీసుకుందాం. ఇందులో ఇతివృత్తం అత్యంత వాస్తవిక ప్రమాణాల్తో చిత్రించిన ఒక అభూత కల్పన. అపారమైన పాండిత్యంతో చెప్పిన ఒక చందమామ కథ.

జపనీయ సాహిత్యంలో గెంజిగాథ సర్వోన్నతకృతి. పదకొండో శతాబ్దానికి చెందిన మురసకి షికిబు అనే ఆమె రాసిన ఆ నవల్లోని ప్రధాన పాత్ర అయిన గెంజి రాకుమారుడి మనమడు క్యోతో నుంచి బయలుదేరే ఒక రైలు ఎక్కడంతో కథ మొదలవుతుంది. అంటే ఊహించండి. పదకొండో శతాబ్ది నవల్లోని పాత్ర తాలూకు మనమడు 21 వ శతాబ్దంలో రైలు ఎక్కడం! ఈ నవలకి మొదటి అధ్యాయం లేదు. రెండో అధ్యాయం నుంచి నవల నడుస్తుంది. దాన్నిబట్టి కూడా మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఆ గెంజి రాకుమారుడి మనమడు ఎప్పుడో ఒక పుస్తకం చదివాడట. One Hundred Beautiful Gardens ఆ పుస్తకం పేరు. అందులో రచయిత ఆ నూరో ఉద్యానవనాన్ని చూడని వాడి జన్మ వ్యర్థం అన్నట్టుగా రాస్తాడు. అది చదివి ఈ కథానాయకుడు ఆ ఉద్యానవనాన్ని అన్వేషిస్తూ బయలుదేరతాడు. ఇంతకీ అసలు అటువంటి పుస్తకం నిజంగా ఉందా, తాను చదివాడా, చదివానని అనుకున్నడా అతడికి నిశ్చయం కాదు. కాని ఆ ఉద్యానవనం క్యోటో నగరానికి ఆవల ఒక బౌద్ధ విహారం దగ్గర ఉండవచ్చునని చదివినట్టుగా గుర్తు. అందుకని ఆ రాకుమారుడు ఆ బౌద్ధవిహారాన్ని వెతుక్కుంటూ వెళ్తాడు. అక్కడ ఎవరూ ఉండరు. నిర్జనంగా, నిర్మానుష్యంగా ఉన్న ఆ విహారాన్ని అత్యంత కవితాత్మకంగా రచయిత వర్ణిస్తాడు. అత్యంత ప్రశాంతమైన బుద్ధసన్నిధిగా ఉండవలసిన ఆ విహారంలో, నిశ్శబ్దం, పచ్చదనం, ఒక పక్షిపాటలతో పాటు, బయటి ప్రపంచపు హింస కూడా ఏదో ఒక రూపంలో అతడికి కనబడుతూనే ఉంటుంది. ఆ విహారమంతా అతడు కలయతిరుగుతాడు. చివరికి ఆ మఠాధిపతి వ్యక్తిగత మందిరంలోకూడా ప్రవేశిస్తాడు. అత్యంత అరాచకంగా కనిపించే ఆ మందిరంలో అతడికొక పుస్తకం కనిపిస్తుంది. రెండువేల పేజీలుండే ఆ పుస్తకంలో ఆ పుస్తక రచయిత, ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన గణితశాస్త్రజ్ఞులందరినీ విమర్శిస్తాడు. ఆ సందర్భంగా ఆ పుస్తక రచయిత ఇలా రాశాడని నవలాకారుడు రాస్తున్నాడు:

(ఆ పుస్తకంలో ప్రతిపాదనకు)  మనం వాస్తవానికి మనం నిరూపణ వెతకలేం, ఎందుకంటే, వాస్తవం అనంతసంఖ్యను ఎప్పటికీ గుర్తించలేదు, ఎందుకంటే వాస్తవానికి అనంతరాశి ఎలా ఉంటుందో తెలియదు, వాస్తవానికి సంబంధించి, అసలు అనంతసంఖ్య అనేది ఉండటం అసంభవం, ఎందుకంటే వాస్తవం ఎప్పటికీ చిన్ని చిన్ని పరిమిత క్షేత్రాల్లోనే ఉంటుందికాబట్టి, ఆమాటకొస్తే, అస్తిత్వం కూడా అంతే కాబట్టి, అలాకపోతే వాస్తవమే అసంభవం అయి ఉండేది, మరోలా చెప్పాలంటే వాస్తవం ఎప్పటికీ వస్తుగత యథార్థమే కాబట్టి… ఎంతకాలమైతే రెండు వస్తువుల మధ్య ఒక దూరం ఉంటుందో, ఆ వస్తుయథార్థాలు ఎంత అత్యంత సూక్ష్మపాదార్థిక కణాలు కానివ్వండి, ఎంతకాలమైతే, రెండు మౌలిక పదార్థాల మధ్య, ఇద్దరు దేవుళ్ళ మధ్య, రెండు పక్షుల మధ్య, రెండు పూలరేకలమధ్య, రెండు నిట్టూర్పుల మధ్య, రెండు తుపాకీపేలుళ్ళమధ్య, రెండు స్పర్శల మధ్య దూరం ఉంటుందో..అంతకాలం ఈ ప్రపంచమూ, ఈ విశ్వమూ పరిమితమే, అవి అపరిమితం ఎన్నటికీ కాదు, ఎందుకంటే, అనంతత్వమంటే ఒకే ఒక్కటి ఉండటం, అలాకాక రెండు ఉన్నంతకాలం- రెండు మూలకాలు, రెండు అణువులు, ఇద్దరు దేవుళ్ళు, రెండు పక్షులు, రెండు పూరేకలు ఉన్నంతకాలం, రెండు నిట్టూ ర్పులు, రెండు పేలుళ్ళు, రెండు స్పర్శలు  ఉన్నాయంటేనే, అదొక్కటే లేదన్నట్టు, అంటే అక్కడ దూరంలేనట్టు, కాబట్టి మనం అనంతత్త్వం గురించి ఇదుగో ఈ ఒక్కవిషయంలోనే, ముఖ్యంగా ఈ ఒక్క విషయంలోనే, అంటే రెండు వస్తువుల మధ్య దూరం లేనప్పుడు మాత్రమే అంగీకరించగలుగుతాం. కాని దూరమనేది నిస్సందేహంగా ఒక వాస్తవం కాబట్టి…

అతడు ( ఆ పుస్తకంలో) చివరికి వచ్చేటప్పటికి, ఒకే ఒక్క పేరు దగ్గరికి వస్తూ దాన్ని అణచుకోలేని అపరిమితమైన ఆగ్రహంతో (ప్రసిద్ధ గణితశాస్త్రజ్ఞుడు) జార్జి కేంటర్ పేరుమీద పట్టరాని ఆగహంతో విరుచుకుపడ్డాడు. ఆ పేరు ఆ రచయితలో ఎంత ఆగ్రహం రేకెత్తించి ఉంటుందంటే, ఆ పేరు ప్రస్తావించినప్పుడల్లా రక్తం అతడి మెదడులోకి ప్రవహిస్తున్నట్టనిపిస్తుంది. అతడు కేంటర్ గురించి ఏమని రాస్తాడంటే, ఇదుగో, స్థితప్రజ్ఞుడైన మరొక మిత్రుడు హెచ్చరిస్తున్నా కూడా వినకుండా, ఇతడు పాశ్చాత్యమేధాప్రపంచపు తలుపు పూర్తిగా మూసేసాడు, అత్యంత లజ్జాకరమైన, పరిమితమైన, పాశ్చాత్య శాస్త్రీయవివేచనతాలూకు చరిత్రకి తలుపులు మూసేసాడు. దౌర్భాగ్యుడైన ఈ ప్లటానిస్టు, దయనీయుడైన ఈ భగవద్విశ్వాసి, ఏదో తీవ్ర మానసిక సమస్యతో సతమతమవుతున్న ఈ మానసికరోగి అనంతత్త్వం అనేది ఉందనీ,  ఆ అనంతత్త్వం కూడా వాస్తవంలో ఒక భాగమేనని, ఇదుగో, ఈ జార్జి కేంటర్, నిజానికి మనం మర్చిపోడానికి కూడా ఎంతమాత్రం తగని ఈ మానవుడు ఏదో ఒక విధంగా ఈ పరిమిత పాశ్చాత్యప్రపంచాన్ని ఒప్పించగలిగాడు.

అక్కణ్ణుంచి అతడు తాను వెతుక్కుంటున్నా ఆ నూరవ ఉద్యానవనం, ఆ అపురూపమైన, ఆ అలౌకికమైన ఉద్యానవనం అక్కడ లేదనే నిశ్చయానికి వచ్చినప్పుడు- అప్పుడు కనిపిస్తుంది, అంతగా మరీ ముఖ్యంగా కనిపించని ఒక చిన్న తావులో, ఎవరూ చూడగానే గుర్తుపట్టలేని, చూసినా కూడా ఏమీ ప్రాముఖ్యత ఉందనుకోలేని, ఒక చిన్న గడ్డిబయలు. బయలు అనడం కూడా సరికాదు. చిన్న గడ్డితివాసీ. దాని చుట్టూ సమానమైన ఎత్తూ, వయసూ కలిగిన ఎనిమిది సైప్రస్ వృక్షాలు. అక్కడ, ఆ తావుని రచయిత ఇలా వర్ణిస్తున్నాడు:

అక్కడ ఎనిమిది హినోకి సైప్రసు వృక్షాల నడుమ చిన్న గడ్డితివాసి.

దాన్ని చూడటం, ఆ మీదట దాని గురించి మాట్లాడటం, ఆ మీదట అలా మాట్లాడటానికి తగ్గ పదాల కోసం వెతుక్కోడం, దానికి సరైన వ్యక్తీకరణ పట్టుకోవడం, అలా దాని గురించి చెప్పడం ద్వారా దాని సారాంశాన్ని తెలియచెప్పడం, ఇంతకన్నా కష్టతరమైన పని మరొకటి ఉండదు. ఎందుకంటే ఆ తోటని చూసినవాడి మీద అది చూపించే ప్రభావం ఎంత శక్తిమంతమైందంటే, ఆ చూసినవాడు ఎంత నిబ్బరంగా ఉండేవాడన్నా కానివ్వు, ముందు అతడి మనసు మొద్దుబారిపోతుంది,  ఆ మీదట తాను చూసిందేమిటో అతడు గ్రహించే కొద్దీ మరింత మొద్దుబారిపోతూనే ఉంటుంది, అప్పటికే అతడు దాని గురించి మాట్లాడే శక్తిచాలకుండా పోయి ఉంటాడు, అంటే అతడు దాని గురించి చెప్పడానికి సరైన పదజాలమూ, దాన్ని వర్ణించడానికి తగిన అభివ్యక్తీ లేకుండా పోవడమే కాదు, ఇంకా సూక్ష్మంగా చెప్పాలంటే, దాన్నెవరు చూసినా.. అనుకోకుండా చూసినా కూడా, దానిమీద ఒక దృక్కుపరిపినా కూడా ఆ తర్వాత, అతడికి దాని గురించి మాట్లాడాలనే ఇచ్ఛ లేకుండా పోతాడు, దాన్ని వర్ణించాలనే కోరికలేకుండా పోతుంది, అసలన్నిటికన్నా ముందు దాని గురించి ఏదో ఒకటి చెప్పాలనే ఆసక్తిని ఆ తోట ధ్వంసం చేసేసి ఉంటుంది, కాబట్టే, దాని గురించి మాట్లాడటం చాలా కష్టమైన పనిగా మారుతుంది, ఎందుకంటే ఆ తోటలోని ఆ నిసర్గసారళ్యంలోని అనంతత్త్వం మాటల్నీ, వర్ణనల్నీ దాటిపోతుంది- మరీ ముఖ్యంగా ఈ క్షణాన! … దాని సారాంశంలోని సారళ్యం ఎట్లాంటిందంటే, దాని ప్రభావం నుంచి ఎవరూ వెనక్కి మళ్ళాలనుకోరు, ఆ తోటని చూసిన వాళ్ళెవరూ వెనక్కి మరలాలనుకోరు సరికదా, అక్కడే అలాగే ఉండిపోయి, ఆ గడ్డితివాసీని అట్లానే చూస్తూ ఉండిపోతారు, అత్యంత మృదువైన ఆ శాద్వలతలాన్ని, దానికింద ఉన్న ఆ చిన్నపాటి నేలని చూస్తూ అతడక్కడే నిలిచిపోయి చూస్తూనే ఉండిపోవాలనుకుంటాడు, ఆ ఆకుపచ్చని, ఆ అవిచ్ఛిన్న శాద్వలశయ్య తాలూకు ఆ రజతకాంతి ఏదో అద్భుతకథలోని మాంత్రిక సీమను గుర్తుకు తెస్తూంటుంది, ఎందుకంటే, ఆ పచ్చిక దుప్పటి లోపలనుంచి కాంతులీనుతూ ఉంటుంది, వెండివెలుగులీనుతున్న, తెంపులేని, ఆ చిక్కని సస్యఖండం మధ్యనే ఎనిమిది హినోకీ సైప్రస్ వృక్షాలున్నాయి.. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అక్కడ ఎవరు నిలబడి ఆ దృశ్యాన్ని చూసినా అతడు ఒక్క పలుకు కూడా పలకాలనుకోడు, ఆ మనిషి కేవలం దాన్ని చూస్తూ మౌనంగా ఉండిపోవాలనుకుంటాడు.

ఆ సందర్భంలో, ఆ మొత్తం 43 వ అధ్యాయమంతా, ఒక అద్భుత వర్ణన. ఏమిటా అద్భుతం? ఎక్కడో దక్షినచీనాలో సైప్రస్ వనాలమీంచి రేగిన విత్తనాలు బీజవ్యాప్తి ద్వారా ఇక్కడ జపానుదాకా ప్రయాణించడం, ఆ మార్గమధ్యంలో, అవి నశించడానికి ప్రకృతి శక్తులన్నీ హోరాహోరీ అడ్డుపడుతున్నా కూడా, అవి ఎలానో, ఆ ప్రతికూల శక్తుల్ని దాటి, ఇక్కడికి, ఈ మఠానికి వచ్చి, ఇక్కడ రాలిపడి, ఈ గడ్డిదుబ్బులమధ్య మొలకెత్తి, వృక్షాలుగా మారడం. అంతకన్నా అద్భుతం మరేముంటుంది? అంతేనా? ఆ గడ్డిదుబ్బుకింద ఉన్న నేల, దానికందే ఒక అద్భుతం. అది ఎన్ని మహాయుగాలుగా, ఎంత భూగర్భకల్లోలాన్ని దాటుకుని ఒక సారవంతమైన క్షేత్రంగా మారిందో అదంతా వివరిస్తాడు. కాబట్టి, అంతిమంగా, ఆ చిన్ని పచ్చికపరుపూ, ఆ ఎనిమిది సైప్రస్ వృక్షాలూ, తాను పుస్తకంలో చదివిన ఆ అలౌకిక, మహత్తర నూరో ఉద్యానవనం అదే అని ఆ రాకుమారుడు గ్రహిస్తాడు. గ్రహిస్తాడా? గ్రహించలేదా? స్పష్టంగా తెలియదు. కానీ ఈ పోస్టు మాడర్న్ హంగేరియను రచయిత మాత్రం గ్రహించాడు. తాను చూసిన ఆ దర్శనాన్ని గుక్కతిప్పుకోకుండా మనతో పంచుకుంటాడు. కాబట్టే, ఈ నవలని సమీక్షిస్తూ డెయిలీ టెలిగ్రాఫు పత్రిక this is fiction as hypnosis అని కితాబిచ్చింది.

సరే, ఈ రచనలో దర్శనమూ, చింతనా అలా ఉంచి, ఆ శైలి గురించి చాలా చెప్పాలి. అది కవిత్వం. ఇంకా చెప్పాలంటే ధ్వనికవిత్వం. ధ్వనిప్రధాన కవితలో లక్షణార్థం చెక్కుచెదరకుండానే, దానికి అతీతమైన మరొక అర్థం స్ఫురిస్తూ ఉంటుంది. ఈ కొత్తతరం రచయితల రచనలు ఒకరకంగా చెప్పాలంటే, ధ్వనిప్రధాన నవలలు. (ఇటువంటి నవలల్ని ఊహించడం కూడా తెలుగు రచయితలకి ఇప్పట్లో సాధ్యమయ్యేది కాదు.)

ఇందులోని కవితాత్మక శైలికి ఉదాహరణగా కనీసం కొన్ని పేరాలేనా అనువదించి చూపించాలనుకున్నానుగాని, సమయం లేదు. కనీసం ఈ ఒక్క పేరా అయినా చూడండి:

సరిగా ఆ క్షణంలోనే వెండి రంగు ఈకల్తో పొట్టిముక్కుతో గర్వంతో ఒక చిన్నపిట్ట ఇక్కడ అత్యవసరంగా ఉండాలని అనుకుంది. అది ఎక్కడో ఎత్తుల్లోంచి ఉల్లాసపూర్వకమైన ఒక అర్థవలయం చుట్టిమరీ బౌద్ధవిహారగోపురం తాలూకు కాంస్య అలంకారం పైన వాలి, తన తల పైకెత్తి, సుసంపన్నమైన, సుకోమలమైన, హృదయభంజకమైన గీతాన్ని ఎత్తుకుంది, ఆ గీతం ఆ సూర్యతప్త అపరాహ్ణనిశ్శబ్దంలో ఎలా వినిపిస్తున్నదంటే, ఒకవేళ దానికి ఆ దగ్గరలో ఒక సహచరపక్షి ఉండి ఉంటే క్షణంలోనే అది అక్కడికొచ్చి వాలి ఉండేది.

ఆ పాట క్షణకాలం మాత్రమే నడిచింది. అది ఆగిపోగానే ఆ చిన్ని పిట్ట తక్షణమే ఒక సరళరేఖీయగతిలో ఆకాశంలోకి చివ్వున ఎగిరింది. అది సాగిన దారిపొడుగునా పైకీ, కిందకీ కొన్ని సున్నాలు గాల్లో చుట్టుకుంటూపోయింది. అది అలా ఎంతపైకి ఎగిరిపోయిందంటే, ఆ చిన్ని బిందువు, ఆ చిన్ని చుక్క, అసీమిత అంతరిక్షనీలిమలో ఒక సూదిమొనపాటి ఒక మిలమిలలాగా కంటికి కనిపించనంత సుదూరంలోకి సాగిపోయింది.

బహుశా ఇటువంటివి దృష్టిలో పెట్టుకునే ఒక పత్రిక ఇలా రాసింది:

ఈ పుస్తకం అనంతం గురించిన చింతన. క్రొస్న హొర్కాయి కేవలం చూడటం ద్వారా, చూస్తూండటం ద్వారా  కాలాన్ని నిలువరించే పని పెట్టుకున్నాడు. ఒక పక్షి తన సమస్తమైన అమరికతోటీ ప్రత్యక్షంకావాలంటే లక్షలాది సంవత్సరాల పాటు ఎన్నో సంభావ్యతల్ని కలుపుకుంటూ రావాలి. అదే ఆ పక్షిని ధ్వంసం చేయడానికి క్షణం కూడా పట్టదు. ఆ తర్వాత దాన్ని తిరిగి రూపొందించడం అసంభవం కూడా.

క్రొస్నహోర్కాయి దర్శనాన్ని ఇంతకన్నా బాగా వివరించడం కష్టం. మరొక పత్రిక రాసినట్టుగా,  he is offering perspective more than politics. He has a worldview to show us, so it falls upon us to ‘simply look and be silent’.

9-10-2025