ఆధునిక విద్యలోని ఈ అమానుషత్వాన్నీ, హృదయరాహిత్యాన్నీ రూసో, టాల్ స్టాయి, థోరో, రస్కిన్ వంటి వారు పసిగట్టకపోలేదు. దాన్ని ప్రక్షాళన చేయడానికి అటువంటి వారు కొన్ని ప్రయోగాలు చేపట్టకపోలేదు. కానీ, వారందరికన్నా కూడా గాంధీజీ చేపట్టిన ప్రయోగాలు మరింత ప్రభావశీలమైనవీ, మరింత ఆచరణ సాధ్యమైనవీను
ఇరకం దీవి
ఇప్పుడు ఇరకం దీవి. కాని అడుగుతీసి ముందుకు పెట్టడమే అసాధ్యంగా ఉంది. నీళ్ళు ఒకటే తల్లకిందులవుతున్నాయి. 'గాలులు బలంగా ఉన్నాయి. పడవ నీళ్ళ మీద నడవడం కష్టం' అన్నాడు మా కోసం అక్కడ పర్యటన ఏర్పాట్లు చూస్తున్న సహోద్యోగి.
ఆదర్శ ఉపాధ్యాయుడు
మరీ ముఖ్యంగా, ఆయన చివరి పదేళ్ళ కాలంలో ఆయన్ని చాలా దగ్గరగా చూసినవాళ్ళు కలాం ఎన్నటికీ స్వయంగా చెప్పుకోడానికి ఇష్టపడని ఎన్నో అపురూపమైన సంగతుల్ని మనముందుకు తెస్తున్నారు. ఆ విశేషాలు మనం ప్రతి ఒక్కరం తెలుసుకోదగ్గవి, ముఖ్యం, మన పిల్లలతో పదే పదే చదివించదగ్గవి.